“Hoe meer het heelal begrijpelijk lijkt, hoe meer het ook zinloos lijkt” - Steven Weinberg, fysicus

Het Nihilisme gedefinieerd

Een veel voorkomende (maar misleidende) omschrijving van het nihilisme is “Het geloof in niets”. Echter , een meer bruikbare zou zijn: ”Het geloof in niets, wat niet te bewijzen valt”. In het Engels kan een duidelijk onderscheid gemaakt worden tussen “belief”, wat zo veel betekent als ‘geloof’ en ‘overtuiging in een bepaald concept’, en “faith”, dat meer als ”rotsvast geloof” of “vertrouwen in het geloof” kan worden vertaald. Zo word in het nihilisme “faith” gezien als: “het rotsvast geloof in iets waar geen bewijs voor is”. Een universele definitie voor het nihilisme zou dan kunnen zijn: Het verwerpen van alles wat vertrouwen in geloof (faith) vereist voor verlossing of realisatie, en dit kan alles omvatten, van theologie tot seculaire ideologie. Binnen het nihilisme worden geloof en soortgelijke waarden verworpen omdat zij geen absolute, objectieve substantie hebben. Ze zijn gebrekkig en dienen slechts als exploiteerbare leugens die nooit tot een strategisch voordeel zullen leiden. Vertrouwen in geloof is altijd een gevaar voor de groep en het individu, want het brengt het gebruik van de reden, kritische analyse en gezond verstand tot stilstand. Nietzsche schreef dat vertrouwen in geloof het “niet willen weten” betekent. Vertrouwen in geloof is: “Laat die irritante feiten niet in de weg staan van ons politieke plan of ons gezegende pad naar de hemel”; Vertrouwen in geloof is “Doe  wat ik je zeg, omdat ik het zeg”. Alles dat niet kan worden weerlegt heeft vertrouwen in geloof nodig, utopie heeft geloof nodig, het idealisme heeft geloof nodig, spirituele redding heeft geloof nodig. F**k geloof.

Het tweede element dat het nihilisme verwerpt is het geloof in een “einddoel”, dat het heelal op niet-willekeurige gebeurtenissen is gebouwd en dat alles tot een conclusieve openbaring zal leiden. Dit heet “teleologie” en het is de fatale zwakheid die het hele scala aan foute oplossingen, van het Marxisme tot het Boeddhisme, teistert. Teleologie vereist gehoorzaamheid aan het vervullen van het “lot” of  de “vooruitgang” of andere soortgelijke grandioze doelen. Teleologie wordt door zowel despoten als utopische dromers gebruikt als een dwingende motivatie leidend tot de volgende ongeloofwaardige Apocalyps; De beste manier om de mensheid aan het lijntje te houden: vertel ze dat het allemaal een deel is van het ‘grote plan’ en dat ze maar beter kunnen meedoen, of anders…!

Ook al lijkt het soms erg aannemelijk, er is in het heden of verleden nooit enig bewijs geweest dat het heelal teleologisch werkt – er is geen uiteindelijk doel. Dit is de simpele schoonheid van het nihilisme, die geen enkele andere geloofsovertuiging heeft. Doordat je je los maakt van de kettingen van de teleologie verwerf je een sterkere denkwijze en mentaliteit en dus ook een veel beter onderbouwd resultaat, omdat het voor de eerste keer mogelijk is antwoorden te zoeken zonder te moeten beginnen bij reeds bestaande percepties. We zijn dan eindelijk vrij om te ontdekken wat er eigenlijk echt aan de hand is, en niet alleen de halve bewijzen te vinden. Deze steunen namelijk slechts de reeds bestaande voorwendsels en valse begrippen, die het leven tot een hel op aarde maken. Dus: f**k teleologie.

Het nihilisme is voornamelijk skepticisme gecombineerd met reductie, maar in de praktische realiteit neemt het meer dan één vorm aan. Dit leidt vaak tot een verwarring van definities. In het algemeen kent nihilisme twee  belangrijke classificaties. De eerste is de passieve vorm en wordt meestal existentieel of “sociaal” nihilisme genoemd. De tweede is de actieve variant en word “politiek” nihilisme genoemd.

Het existentieel nihilisme is een passieve wereldbeschouwing die zich concentreert op onderwerpen zoals lijden en futiliteit en heeft zelfs gelijkenis en verbindigen met diverse Oosterse geloven, zoals het Boeddhisme. Meer direct manifesteert het existentieel nihilisme zich vooral in het gevoel van isolatie, futiliteit, angst en de hopeloosheid van het bestaan. Een gevoel dat meer en meer opkomt in deze moderne digitale wereld, die ook wel de “neerwaartse spiraal” wordt genoemd. Heel cru gezegd: “de onthechting van alles”.

Woorden die het politiek nihilisme beschrijven zijn: actief, revolutionair, destructief en zelfs creatief. Een definitie voor het politieke nihilisme is het besef dat “de toestand van de sociale organisatie van de huidige maatschappij zo slecht is dat vernietiging ervan wenselijk is voor zijn eigen bestwil, onafhankelijk van het bestaan van enig constructief programma of mogelijkheid dan ook” Het politiek nihilisme adresseert concepten als ‘autoriteit’ en ‘sociale structuur’, en niet alleen de introspectieve, persoonlijke emoties van het existentieel nihilisme.

Met name het politiek nihilisme is een wereldbeschouwing die rationeel is, maar ook logisch, empirisch, wetenschappelijk en verstoken van doelloze, subjectieve emoties. Het is de logische psyche en het nadenken die alles destilleren tot wat je weet, wat je kan weten en wat je niet kan weten.. Het is de realisatie dat alle waarden uiteindelijk relatief zijn, en soms is de eenvoud van het nihilisme daarin ook zijn complexiteit.

Een achtenswaardige en beknopte definitie van een (politiek) nihilist staat in het boek “Vaders en Zonen” van  Ivan Turgenjev: “Een nihilist, dat is iemand, die niet buigt voor autoriteiten, iemand, die geen  principe zomaar op goed geloof aanneemt, hoe oud en eerbiedwaardig het ook moge zijn…”. Een echte, volwassen nihilist is een serieus persoon die scherp en overtuigend van geest is.  Maar het mes snijdt wel aan twee kanten. Het kan even makkelijk tot schade leiden als tot openbaring.

De twee klassen van het nihilisme overlappen elkaar dus. Echter, op de Nihilism’s Home Page gaat het meer over het “politiek” nihilisme vanwege de beknoptheid. Omdat de existentiële visie, als deze al niet “doodgeboren” is, uiteindelijk toch tot het politieke nhilisme leidt. Omdat het nihilisme niet iets is waar je alleen over praat; maar een manier van leven is. En omdat het politieke nihilisme een echte geschiedenis en ervaring heeft, zoals we later zullen lezen in Historisch Nihilisme over de Russische revolutionairen. Uiteindelijk hangt de nihilistische richting die iemand kiest af van wat het individu van het leven wilt maken. 

De weg van het “politiek” nihilisme waar je nu over leest is om de paradoxen en de interne tegenstrijdigheden inherent aan het “sociale” nihilisme te ontkennen en te omzeilen. Ik wil zowel het filosofische woordenboek als de verwarrende terminologie van academici niet meer gebruiken dan nodig is; het nihilisme is de vernietiging van de filosofie, de ontkenning van het idealisme, de ontkenning van de mythologie, en de vernietiging van de verbijstering tezamen met de despoten, die er hun gewin mee halen, door als monopolistische tolken van de verwarring op te treden.

Historisch Nihilisme

De eerste nihilisten zouden waarschijnlijk de Griekse Sofisten zijn geweest, die ongeveer 2500 jaar geleden leefden. Zij gebruikten hun oratorische kunde en argumentatieve dissertaties om de  waarden, waar de dagelijkse geloven op rustten, aan de kaakatiesatieve e doeni  die  te stellen. De Griekse Sofisten, zoals Gorgias, representeerden het begin van de filosofie en het eerste conflict tussen het traditionele mythologische geloofs-systeem en een rationele, skeptische visie op de natuurlijke wereld. Het was even basaal als het verschil tussen een wereldbeschouwing die berust op emotie en één die berust op ratio. Omdat de Sofisten het gevestigde geloof aan de kaak stelden werden ze vaak door het gezag en critici beschuldigt van morele corruptie, of erger. 

Eén van de eerste nihilistische schrijvers van de moderne tijd was de Deen Soren Aabye Kierkegaard, die leefde van 1813 tot 1855. Kierkegaard was een waarlijk unieke maar ook raadselachtige filosoof. Zijn belangrijkste bijdrage was de filosofie van het existentialisme, die op veel manieren een ontkenning was van de  toen heersende Hegeliaanse filosofie. De basis van het existentialisme was sterk geworteld in Kierkegaard’s Lutherse Protestantisme en het weerspiegelde het ideaal van de subjectiviteit van de waarheid en van de aard van het leven als een unieke en persoonlijke beleving. Om heel erg beknopt te zijn, stelt het existentialisme dat het bestaan gebaseerd is op ervaring en dat deze ervaring een unieke individuele beleving is (mijn realiteit is niet hetzelfde als die van jou). De moderne quantum-fysische “filosofie” keerde aan het einde van de 20^e eeuw terug naar dit thema middels het gebruik van empirische mathematica.

De Russische nihilisten

Het politieke nihilisme gaat in ieder geval terug tot het Rusland van de laatste helft van de 19^e eeuw, waar het als een revolutionaire beweging ontstond met het doel het dictatoriale gezag van het Tzaar omver te werpen.

In Rusland werd het nihilisme bekend als een losjes georganiseerde revolutionaire beweging (C.1860-1917) die de autoriteit van staat, kerk en familie verwierpen. […] De beweging bepleitte een sociale ordening gebaseerd op rationalisme en materialisme als de grootste bron van wijsheid, en individuele vrijheid als het belangrijkste doel. Door het spirituele wezen van de mens te verwerpen ten gunste van een materialistische, beschuldigden de nihilisten God en het religieuze gezag als antithetisch voor de vrijheid. vertaald uit: The Internet Encyclopedia of Philosophy

Naar moderne maatstaven waren de pogingen tot revolutie van de Nihilisten inconsistent en meestal ineffectief - ze wierpen goedkope ammunitie naar de Tsaar en zijn familie, en werden dan vaak ook nog zelf opgeblazen. Maar wat hun ontbrak aan materiaal en tactiek, compenseerden ze met visie, ideeën en een ongeëvenaarde intensiteit.

De nihilisten genoten ervan hun ouders te shockeren door het einde van het oude morele systeem uit te roepen, door, bijvoorbeeld, de annihilatie van iedereen ouder dan 25 jaar te bepleiten. In de 60er jaren van de 19^e eeuw gingen veel van deze jonge intellectuelen naar Zwitserland, waar de fatsoenlijke Zwitserse bourgeoisie geshockeerd was van de mannen met lang haar,  de vrouwen met kortgeknipt haar, hun luide stemmen en onbeschoft gedrag. [1]

Het stempel dat achtergelaten werd door de Russische nihilisten was niet zozeer een kortstondige politieke verandering maar een revolutie van ideeën en houdingen. Een revolutie die tot vandaag nog weerklinkt. “De oprechte jonge mannen en vrouwen [Nihilisten] van de late 19^e eeuw wilden door ieder vernislaagje van beleefdheid heen breken, een einde maken aan alle conformistische namaak, om tot de harde kern te komen.” [4]

Het anarchisme

Zowel de anarchisten als de nihilisten vinden hun oorsprong in de indrukwekkende persoonlijkheid van Mikhael Bakunin in de 19de eeuw, die het nihilistisch sentiment beknopt weergaf in zijn beroemde verklaring: “laten we vertrouwen in de eeuwige geest die vernietigt en verwoest alleen omdat het de onvindbare en eeuwige creatieve bron van alles is”. Politiek gezien worden het anarchisme en het nihilisme vaak door elkaar gehaald en in beperkte, doch tastbare, zin is het nihilisme de strijd tussen wet/overheid (anti-natuurlijke orde) en vrijheid (nihilisme). Op dit punt delen het nihilisme en het anarchisme bepaalde elementen. Een anarchist zal bijvoorbeeld zeggen: “niemand heeft het recht een ander te zeggen wat hij moet doen”. Maar de nihilist zou zeggen dat als degene die het bevel geeft een pistool heeft en de andere persoon niet, wat hebben rechten of autoriteit er dan nog mee te maken? Trouwens, wat voor zin heeft een grondwet op het moment van enig misdrijf? Dit is de fundamentele fout van het anarchisme; haar succes berust op het goeie gedrag van haar deelnemers!

Anarchisten zijn idealisten; ze geloven in subjectieve concepten zoals vrede, rechtvaardigheid en vooral de ultieme nobele aard van het individu (in ieder geval onder de juiste sociale omstandigheden). De nihilistische realiteit is verstoken van dit soort onzin. De nihilist realiseert zich dat de geschiedenis vaak misbruikt en verkeerd begrepen wordt door het leggen van foutieve verbindingen en artificiële lijnen tussen twee geheel verschillende gebeurtenissen, alleen maar om bewijs te leveren voor vooraf aangenomen  interpretaties van de realiteit; de klassieke theologische mythe.

“We trekken een denkbeeldige lijn door de geschiedenis om de loop te bepalen, die wij als “juist” zien. Alle onjuiste meningen worden genegeerd. Deze aanpak wordt de “Whig” theorie van de geschiedenis genoemd door Herbert Butterfeild. De naam is afgeleid van vroegere historici die de geschiedenis zagen als gebeurtenissen die culmineerden in het politieke systeem waar zij zo van hielden: de liberale democratie”. [2] Het is een begrijpelijk product van de menselijke evolutie om niet alleen patronen te ontdekken maar ook om er mee weg te lopen en ze te verzinnen. “Het lijkt erop dat het menselijke brein geëvolueerd is om geometrische patronen te herkennen waar er geen  zijn. Wat kan het dan nog meer herkennen dat niet bestaat?”[2]

De menselijke aard ziet dingen die er niet zijn, denk maar eens aan optische illusies of de Rorschach inkt-vlekken test. Veel van het leven is niets geïnterpreteerd als iets. Dat is omdat het omgaan met het gapende ‘niets’ het samenstellen van een ‘iets’ vereist om het ‘niets’ te kunnen bevatten. Onderwijl wordt het gevaarlijke overduidelijk genegeerd door een meer plooibare artificiële mythe te construeren. Maar toch doet een nihilist net het omgekeerde,  hij verlangt om een  nauwkeuriger beeld van de realiteit te krijgen, in plaats van op een manier die niet op bewijs, reden of hypothese gebaseerd is. Dit omvat ook de wens om de menselijke aard te zien zoals die ook echt is, en om het doel te kunnen begrijpen binnen de context.

Een klein beetje perspectief

Iedereen heeft een antwoord, niet gewoon een antwoord maar het antwoord. Als je er over na denkt is het werkelijk verbazingwekkend hoeveel mensen het officiële monopolie op de waarheid bezitten. Dit simpele feit alleen al laat de dissonantie van absolute waarden en de misleide aard van idealisme zien. Welke kwantitatieve waarde zou jij aan je leven geven? Een bedrijf in levensverzekeringen zou er een exact bedrag voor kunnen berekenen. Maar zelfs dat getal zou te veel kunnen zijn; de chemische componenten waar je lichaam uit bestaat zijn slechts enkele euro’s waard. Maar is het leven niet meer waard dan goud, olie en andere goederen? Think again. 

Wat is goedkoper om te maken, een menselijk leven of een pond goud? Goud kan geproduceerd worden in een cyclotron maar de kosten daarvan zijn enorm. Daarentegen kan een menselijk leven, of eigenlijk elk soort leven, voor praktisch niets worden gemaakt. De aarde zit vol met eindeloze zelf-replicators maar de hoeveelheid platina, bijvoorbeeld, is gelimiteerd. Dit zelfvertrouwen manifesteert zichzelf als een oneindige capaciteit voor egoïstisch narcisme en zelf-verheerlijking. De menselijke arrogantie neemt op gemakzuchtige wijze aan dat wij het toppunt van de evolutie zijn. In het echt is de mens niets meer dan een wegwerpbaar en recyclebaar vehikel voor de reproductie van genetisch materiaal, en niet omgekeerd! Menselijke verlangens zijn schadelijk voor het lichaam maar voordelig voor de genen, vandaar dat zelf-destructief gedrag bestaat. En, merkwaardig genoeg, is dit de ware oplossing voor het oude existentiële dilemma, waarom het leven eigenlijk gewoon de dood is, of zoals John Lennon ooit zei “Wat doen we hier? Toch zeker niet om in pijn en angst te leven.” Het menselijk lichaam is niet geprogrammeerd om alleen maar lang genoeg pijnloos te leven om zich te kunnen voortplanten; daarom zullen dokters altijd genoeg werk hebben. De biologische “baas” is misschien te klein om te zien, maar hij is te sterk om te negeren.

Als de waarde van een menselijk leven gemeten zou kunnen worden buiten het scheve perspectief van het collectieve ego, dan zou het er zo uit kunnen zien: als er slechts één persoon op aarde zou zijn, dan zou hij de belangrijkste persoon zijn. Als er twee personen zouden bestaan dan zou hun individuele waarde in tweeën gedeeld worden (1/2). Als er zes miljard mensen bestaan, wat is dan hun individuele waarde? Een simpele formule berekent de waarde als de fractie van de hele populatie plus de bijkomende, (vermoedelijke) additieve waarde van educatie, ervaring, intelligentie etc. Als we het Marxistisch waardesysteem van universele gelijkheid vooraf aannemen, zou de formule voor de individuele menselijke waarde als volgt luiden:

Is het nu verwonderlijk dat religie zo populair is, dat de menselijke natuur zo wanhopig zoekt naar een betekenis en een doel, zelfs in de meest belachelijke plaatsen? Waarom verschuilen seculaire Amerikanen zich achter geld en houden ze alleen zichzelf voor de gek door te denken dat geld hen belangrijk maakt? Is het niet al te duidelijk waarom de maatschappij artificiële concepten zoals rechtvaardigheid, moraal en ethiek bedenkt? De wreedheid en de simpele irrationaliteit van de dierenwereld ligt maar net buiten de roestige poorten van onze  afbrokkelende maatschappij. Maar het is toch troostend dat, zo lang  we binnen  zijn, we het gevoel hebben van eerlijkheid, gelijkheid en rechtvaardigheid voor iedereen (voor diegenen die het kunnen betalen, althans)?

Zelfbedrog is misschien wel datgene dat de menselijke aard definieert. Leugens houden onze orde intact, we vinden troost in mythes zoals “wat we doen heeft betekenis” en “God straft de slechten”. De constante lawine van empirisch bewijs voor het tegengestelde wordt simpelweg afgewezen naar de afdeling der derderangs irrationele filosofen.

"Hypocrisie kan bloeien wanneer goedheid niet alleen gedefinieerd wordt als aardig en altruïstisch gedrag, maar ook als zich houden aan de regels en de verplichtingen naar het geloof.” [3]

Onze “leiders” voeren oorlog in naam van de vrede en stichten democratieën met een ijzeren vuist. Onze traditionele waarden worden vervormd; ze weerspiegelen fantasie en niet realiteit. Onze waarden zijn zo ver verwijderd van de realiteit dat fantasie de werkelijkheid wordt en waarheid een dwaling. Dit is de belangrijkste moeilijkheid in het overbrengen van de betekenis van nihilisme; alle moreel geladen concepten zijn bevooroordeeld tegen een heldere omschrijving van het nihilistische standpunt. M.a.w. het beschrijven van gebeurtenissen vanuit een nihilistisch standpunt wordt gecompliceerd doordat de taal zwaar beïnvloed is door en samengesteld is uit culturele standpunten en geloofsovertuigingen die vaak principieel gebrekkig en foutief zijn.

Nietzsche sneed dit onderwerp aan toen hij de titel en het boek “Jenseits von Gut und Böse. Vorspiel einer Philosphie der Zukunft” (1886) schreef. Maar het is niet slechts een serie van leugens, het is een vernederende en totaal aberrante structuur. Het probleem zit zo diep dat zelfs de woorden die het beschrijven vervangen moeten worden met een nieuwe lexicon.

Nihilisme als Filosofie

Het nihilisme is de verwerping van filosofie en de metaphysische nebulae waarin het filosofisch redeneren onvermijdelijk in verdwijnt. Maar als iemand dit uit het nihilisme wil hebben, kan hij dat aanpassen. Zelfs meer dan bij andere filosofieën. Echter, dit leidt alleen maar tot paradoxen en tegenstrijdigheden, zoals het vinden van waarde in niet-waarden of een letterlijk geloof in niets. Probeer eens niet te geloven in zwaartekracht. Nihilisme is niet het absoluut nietig verklaren van waarden om een denkbeeldig milieu te creëren dat vrij is van goed en kwaad, boven of beneden, omdat dat absurde situaties zijn. Het zijn zelfs idealistische situaties die zowel onmogelijk te bereiken, als gevaarlijk delusioneel zijn om als doelen te stellen. Helaas raken sommige nihilisten verstrikt in dit duistere labyrinth van ethiek en moraal. Anderen duiken ‘head-first’ in het donkere gat om hun zogenaamde mentale kracht en bekwaamheid te demonstreren. Dit verklaart de populariteit van het existentiele nihilisme onder bepaalde academici en gelijksoortige geisoleerde atomen van fantasie. Nihilisme is de destructie van filosofie en niet de vergroting ervan!

Het existentialisme is overbodig, want zulke constructies zijn volledig elastisch; ze betekenen slechts wat de voorstander ervan claimt en veroorzaken zo dezelfde mistige waas van ‘intellectuele doorzichtigheid’ die het nihilisme probeert te verjagen. In andere woorden: het is een creatie van mythes. Desondanks hoeven ze niet insignificant en impotent te zijn in de opinie van het grote publiek: mythes hebben waarde voor hen die er in geloven. De nihilisten kunnen de gelovigen en de mythes niet simpelweg negeren. Een wijze keuze is om begrip te zoeken. Het nihilisme lost mythes op met het zuur van de rede en de logica om de aannames en onderliggende structuren te belichten om zo beter te kunnen begrijpen en handelen.

Het nihilisme betwist de aannames achter veelvoorkomende waarden, zoals ‘gelijkheid’, ‘mededogen’, ‘rechtvaardigheid’, etc. Maar ook conclusies over het menselijk bestaan als ‘zinloos’, ‘onnodig’, en ‘doelloos’ zijn evenwel verkeerd, omdat hun definities afstammen van de originele morele waarden die tot dusver waren verworpen. Een simpel voorbeeld: “rechtvaardigheid”. In het gerechtshof gaat het er niet om of je schuldig bent, maar hoe goed je advocaat is, hoe overtuigend het gepresenteerde argument is en hoe goed de rechter (en eventueel de jurie) gemanipuleerd is. Zei iemand hier ‘rechtvaardigheid’? Oh, misschien ook niet! ‘Rechtvaardigheid’ is de verwarrende rechtsgeldigheid die jouw duurbetaalde advocaat in het gerechtshof kan uitspugen als een olieplas voor een achtervolgende auto. De rijken gaan vrijuit terwijl de armen worden opgesloten. Waarom? Lees dat op de volgende pagina Nihilisme in Actie!

Nihilisme is het gevolg van de persoonlijke bewustwording dat alle moderne waarden en mores totaal onjuist en onwerkbaar zijn. De ultieme achting waarmee deze mores zijn opgehemeld leidt tot een catastrofale terugtrekking naar andere uiterste, wanneer men in ziet dat het decepties zijn.

Waarden en hun veranderingen zijn gerelateerd aan de toename van de macht van diegenen die de waarden opdringen. De mate van ongeloof van toegestane ‘vrijheid van geest’ als een uitdrukking van een toename van macht. “Nihilisme [is] een ideaal van de geest, de over-rijkste, levensvorm verwoestende, deels ironisch” – Nietzsche, “De Wil tot Macht”, #14.

Alhoewel een acceptatie van het nihilisme gelijk een perspectief van uiterste doelloosheid van het leven en het universele bestaan veroorzaakt, is dit niet het eindpunt. “Het nihilisme weerspiegelt een pathologische overgangsfase…” –idem, #13.

Het bestaan is niet simpelweg doelloos omdat het bouwwerk van de moderne moraliteit inherent dysfunctioneel is. Eigenlijk heeft het bestaan nu zelfs meer zin omdat er een juist perspectief is bereikt en er eindelijk een duidelijke reden is – de complete destructie van de vernederende, theologisch-ontleende morele orde. Een nihilist is dus basaal een schepper van de hoogste orde en een overlevende van de meest intense metafysische worsteling aller tijden. De nihilist ondergaat een persoonlijke evolutie en heeft zichzelf bewezen als de mentale meerdere van de kudde en de massa. Hij heeft zijn wil en “vergunning” bewezen voor een gedurig bestaan en is met succes ontsnapt uit het circus van de waarden. Als de kritische beoordeling van de waarden compleet is wordt een geheel nieuw en geestelijk gezond perspectief bereikt.

280 miljoen jaar van nihilisme

Het is een kenmerk van de menselijke geest om eenvoud om te zetten in subjectieve complexiteit en om moeilijkheden in het leven te vormen waar die er helemaal niet zijn. Hedentendage is de archetypische vraag voor filosofen: “Waarom zijn we hier?”. Vraag dit aan een mens en de serieuze antwoorden zullen waarschijnlijk complexe redeneringen bevatten, gebaseerd op mystieke godheden of introspectieve analyses. Maar voordat we het uiteindelijke antwoord  aan de mensheid vragen, denk ik dat we een ‘second-opinion’ nodig hebben.

Zo’n 280 miljoen jaar geleden begonnen de eerste amfibieën met het leven boven water. deze ‘labyrinthodonta’, genoemd naar hun ineengevouwen tandglazuur, hadden typische driehoekige hoofden en wijde, platte lichamen die eruit zagen als reusachtige “road-kills”, maar dan zonder wiel-afdruk. Tetrapoda zoals deze kropen rond op een dieet van wormen en misschien een paar insecten, eigenlijk op alles wat ze te pakken konden krijgen en konden verteren. Niet echt mooi om naar te kijken of om te bewonderen, maar toch staan zij aan de basis van de evolutie naar andere gewervelde landdieren, reptielen, vogels, en jawel, uiteindelijk de geletterde mens.

Als we nou de bovenstaande vraag aan een tetrapod zouden stellen, wat voor een mysterieuze en verlichtende antwoorden zou hij dan geven? Misschien zoiets als: “Ik begrijp de vraag niet. Ik probeer gewoon de dood te vermijden.”.

Gek eigenlijk. Ze hadden nooit een doel of een god, geen ziel of hoop op een leven na de dood. Zowaar, ze hadden geen enkel doel behalve een korte ‘struggle for life’ en toch zijn wij dankzij dat simpele feit hier, miljoenen jaren later. En we lezen dit omdat zij bestonden en evolueerden.  Wij mensen leven in precies hetzelfde fysieke universum, onderhevig aan dezelfde regels van fysica en biologie, met dezelfde noodzaak voor zoute lichaamsvloeistoffen, gebouwd uit dezelfde eiwitten en aminozuren ... Tientallen jaren van wetenschappelijke zoektochten en voorzichtig onderzoek om tot dezelfde onontkoombare conclusie te komen: dat het punt is dat er helemaal geen punt te maken valt. We zijn de lul omdat we het absurd simpele veranderd hebben in het gevaarlijk complexe. Als wetenschappers uit deze cirkel zouden kunnen ontsnappen, zouden ze de voor de hand liggende conclusie zien dat de wetenschap zelf gedoemd is, omdat de archaïsche mythologieën zelfs meer aantrekkelijke, kosmische antwoorden voor publieke consumptie opleverde.

Het antwoord op de vraag waarom we hier zijn is niet anders voor een mens, een labyrinthodont, of een kwal, omdat we in dezelfde wereld leven, onderhevig aan dezelfde fysische beperkingen, en op dezelfde plek eindigen na onze dood. Sommigen laten wel mooiere fossielen achter dan anderen.

Nu zien we ook waarom de angst voor de dood zo’n natuurlijk instinct is en waarom religies zoveel gezamenlijke moeite doen om dat instinct tegen te spreken.

Het menselijke brein creëert ethiek, morele codes, regels volgens welke we behoren te sterven, excuses en rechtvaardigingen voor zowel de grootste goddelijke openbaringen als de meest triviale gebeurtenissen. Sommigen gaan zelfs zo ver om willekeurige gebeurtenissen te “kapen” en ze te interpreteren als iets dat ze zelf bedacht hebben; het psychologische principe van “de illusie van controle”. Jammer genoeg maken de complexiteiten van het menselijke brein het alleen maar makkelijker om in fantasieën te geloven en waanideeën te hebben. Zoveel moeite om betekenis te vinden waar er absoluut geen is, en dit leidt alleen maar tot eigenwijs advies en misleidende rechtvaardigingen. De verzonnen betekenissen worden dan gebruikt voor het rechtvaardigen van dat wat gerechtvaardigd moet worden, bijvoorbeeld ons voortbestaan; behalve dat het gebaseerd is op leugens die iedereen zullen meeslepen in hun val als de mythe straks in rook op gaat. Alles zou veel gemakkelijker gaan als er geen mensen waren om in God, de duivel of in andere fabeltjes te geloven; zo ging het vóór ons en zo zal het na ons ook verlopen. De nihilist, daarentegen, is geïnteresseerd in de zaken die van belang zijn, of mensen er nou in geloven of niet; alle krachten en factoren die zelfs de dingen beïnvloeden die niet kunnen denken.

Ook al heeft de evolutie geen doel en mag ons eigen doel net zo ongrijpbaar zijn, dat maakt significantie nog niet nietig, het maakt actie en consequentie nog niet irrelevant. Een belangrijk verschil dat maar al te vaak binnen het nihilisme verward wordt. Het nihilisme sluit het belang niet uit alsook de naïeveweigering om vanhistorische gebeurtenissen te leren, net zoals dat het gebrek aan een traditioneel mystiek doel futiliteit nog niet noodzakelijk maakt. Uitsterving, bijvoorbeeld, is van belang. Zonder dat zouden wij hier nu niet zijn. De enige kosmische rechtvaardiging, die door enig bewijs ondersteund wordt, is de impuls voor eeuwig voortbestaan, het zelfrechtvaardigende doel van de tautologie. En om nog meer rechtvaardigheid te eisen zou alleen maar verwarring en dwaas gedrag aanmoedigen. En daarbij is het waarschijnlijk dat alles dat verder gaat dan die basale stelregel een artificiële constructie is. Dus, het nihilisme is niet zozeer een kwestie over ‘bestaan’, maar meer een serie van vragen over  de  waarde, mocht die er uberhaupt zijn, die de kunstmatige gevormde betekenissen van het bestaan hebben. Waar brengen ze ons naar toe, en willen we daar wel belanden? En kunnen we echt de natuurlijke selectie te slim af zijn, bijvoorbeeld?

Wat blijft er over?

Het nihilisme kan heel gecompliceerd lijken omdat het in het hedendaagse morele milieu nodig is om het uit te leggen met termen als ‘positief’ en ‘negatief’, of “tegen dit”. Het gaat om het accepteren van dat wat er is en binnen dat raamwerk te leren werken om een effectieve levenswijze te ontwikkelen met een natuurlijk perspectief. Veel te vaak laat onze moderne ‘hi-tech’ planeet ons denken dat als het er verwarrend uitziet en er een geleerde voor nodig is om het te analyseren, dat het dan wel gecompliceerd moet zijn. Wat ik bedoel is dat je die zooi niet hebt nodig. Je hoeft niet in God of Beëlzebub of wat anders te geloven dat niet op enige manier geverifieerd of getest kan worden. Je hoeft niet te geloven dat de menselijke aard van nature slecht is of in zonde geboren is. Het kost zoveel verspilde moeite om te worstelen met ‘goed’ en ‘slecht’. Normale mensen martelen zichzelf letterlijk in zelf-bedachte kerkers met ethieke en morele dilemma’s die er uiteindelijk nooit toe doen. Om deze reden krijgt de nihilistische filosofie altijd klop in de arena van ideeën omdat het gewoon een ‘niks’-ideologie is. Daarom noem ik het liever een ‘anti’-ideologie. Het houdt zich gewoon niet aan de regels, omdat die arbitrair zijn, ze bestaan alleen in de sociale ‘mind-set’. En als anderen in die zelf-kastijdende, intellect-verdovende fantasie-wereld willen leven dan ga ik ze niet stoppen; Veel plezier … met het haten van het leven.

Het is tevens belangrijk je te realiseren dat het Nihilisme niet is zoals alle andere ideologieën die een vaag doel vooropstelt en alles in het heden dwingt zich te conformeren aan die fantasie. Nihilisme is een tegen-orde, het is het tegenovergestelde van alle andere ideologieën en theologieen, die een absoluut ideaal hebben van hoe alles zou moeten zijn. Gewoon omdat het niet zo werkt. Het leven kan niet gecontroleerd worden middels een kunstmatig verzonnen universeel antwoord of door de perfecte orde te creeeren die eeuwig moet blijven bestaan. Het Nihilisme werkt met de verwachting dat de toekomst en zijn behoeften altijd onbekend zijn, dat alles wat we kunnen doen is te zorgen dat we het heden aankunnen en te proberen elke uitdaging aan te gaan die tijdens ons continue bestaan op ons pad komt. Dus, Nihilisme is niet zo begaan met de nasleep, als meer met het ‘hier en nu’, zodoende zijn definitie.

Verandering en het accepteren van heterodoxie gaat niet zonder introspectie. De menselijke aard is zo gewend aan sociale omgang dat zelfs de belachelijkste sociale ‘faux pas’ worden opgeblazen tot monumentale proporties; “Heb ik het juiste merk schoenen gekocht? Gebruik ik het juiste merk tandpasta?” Wie heeft er nou het vervormde perspectief?

En wat voor zin heeft het dan? Ook al verwerp je het nihilisme, je relatie is er mee niet gebroken, omdat de hele sociale en politieke structuur waarbinnen ons dagelijks leven zich afspeelt geprogrammeerd is voor zelfvernietiging, omdat zij gebaseerd zijn op onoprechte ideeën verspreid door retorica en plastic gezichten voor korte-termijn doelen. En wat kweken leugens behalve wraakzucht en boosheid?

Dus geef de schuld maar aan het geweld, geef de schuld maar aan het nihilisme, geef de schuld maar aan het effect en niet aan de oorzaak; Het maakt niet uit, de gevaarlijke ontknoping is niet zo ver weg meer en geen levend mens kan het ontkomen. Leer waarom, op de volgende pagina, In Actie!

Slotargument

Het maakt je nederig als je je bedenkt hoe zeer de schaal en de significantie van de mensheid verschrompelt vergeleken met de omvang van onze kennis. Een basaal begrip van de kosmologie leidt tot het ultieme nihilisme. Veroorzaakt door een kosmisch ‘ongeluk’, heeft het leven (blijkbaar) geen doel of waarde. Mensen die rondscharrelen op een kleine planeet aan de rand van één van de ontelbaar veel melkwegen in een ongeïnteresseerd, onherbergzaam heelal. Het product van een reeks van verbazingwekkende  onwaarschijnlijkheden, bestemd om na een leven van doelloos lijden alleen en bang dood te gaan.… (en als je dan  gelooft dat God dit alles gemaakt heeft, is het dan niet nog vernederender?!)

Zonder een hogere morele rechter, wordt niks na het leven bestraft of beloond. Het fundamentele ethische dilemma is dat morele regels een ultieme arbiter nodig hebben om validiteit te hebben, anders duiken goed en slecht in het verwarrende en modderige meer van het relativisme. Die ultieme rechter is altijd God geweest, de hoogste rechter, waar de slechtsten der wereld krijgen wat zij verdienen. De bijbel zegt dat de aarde het domein van de duivel is: (Isaiah 13:11 & Revelation 12:9, ook al zegt het ook dat God de aarde heeft geschapen in Genesis 1:1). Als dat is wat iedereen verwacht, dan is dat ook alles dat het ooit zal zijn. Als nihilist zeg ik dat het ons domein is en wij kunnen het een hemel of een hel maken. Maar zolang wij zonder meer de beslissing nemen om ons van alle verantwoordelijkheid vrij te spreken, zal het zeker het domein van de duivel zijn.

Als we concluderen dat we elk maar één leven krijgen, wordt het doel pijnlijk duidelijk, zo onaangenaam als het kijken naar hoe een roofdier zijn prooi verscheurt. Ik denk dat de mens de echte ‘god’ is. Maar de lichamelijke verpakking is een sterke dichotomie. Zowel een worm als een god, naast elkaar. We hebben geen hogere macht nodig voor rechtvaardiging of succes, alleen het verlangen en de wilskracht. Elk menselijk leven heeft het potentieel, maar zolang je niet streeft om een god te zijn, zal je altijd een worm blijven. We kunnen alles doen wat we maar willen, de vraag is alleen of we dat ook  zullen doen. Blijven we tevergeefs strijden met de nutteloze stigmata uit de oudheid in de hand, elkaar redeloos afslachtend wegens zelf-opgeworpen polariteiten, terwijl corrupte dictators de vruchten plukken van ons collectief bloedvergieten? Of kiezen we voor de uitweg? In de donkere kamer van het leven staan niet al te veel uitgangen aangegeven. Degene die ik gebruik heet het Nihilisme!

Comments?

...and now for a brief audio response...

1. A History of Civilization, Brinton,  p. 300-301, Prentice Hall 1960.

2. The World Within The World by John D. Barrow, page 334 & 332, Oxford University Press 1988.

3. The Meme Machine by Susan Blackmore, page 189, Oxford University Press 1999.

4. A History of Russia, sixth edition, by Nicholas V. Riasanovsky, Oxford University Press 2000, pg. 381.